PETRONE, Satyricon, CXI – CXII
La Matrone d’Ephèse.
Vocabulaire :
CXI 1. matrona. ae, f: femme
mariée, dame
quidam, quaedam, quiddam adj. :
certain, un certain
Ephesus, i, f: Ephèse (ville
d'Ionie)
tam… ut + subj. : tellement… que
notus, a um: part. de nosco: connu,
reconnu
pudicitia, ae f: pudicité,
chasteté
vicinus, a, um : voisin
quoque adv. : aussi
gens, gentis f : race, peuple,
région
femina. ae f: femme
spectaculum, i n : spectacle, vue,
aspect
evoco, as, are, atum: appeler à
soi, évoquer, faire venir, attirer
2. vir, viri m : homme, mari
effero, efferre, extuli, elatum:
porter hors, en part. ensevelir
contentus, a um: de contineo: content
de, satisfait de + inf
vulgaris, e : ordinaire, commun
mos, moris m : usage, coutume
funus, eris, n: funérailles
prosequor, qui, cutus sum: suivre
crinis, is, m: cheveu
pando, is, ere, pandi, pansum ou
passum: déployer
nudo, are, avi, atum : mettre à
nu
pectus, oris n : poitrine
conspectus, us, m: regard
frequentia, ae f: affluence, foule
plango, is, ere, planxi, planctum:
frapper
conditorium, ii n: sépulcre,
tombeau
defunctus, i m: le mort
pono, ere, posui, positum : placer,
poser
hypogaeum, i n: caveau, hypogée
Graecus, a, um : grec
corpus, oris n: corps
custodio, is, ire, ivi ou ii, itum:
garder
fleo, es, ere, evi, etum: pleurer
totus, a, um : tout entier
nox, noctis f : nuit
dies, ei m ou f : jour
coepi, isse : commencer, se mettre
à
3. se adflictare: se frapper, se
maltraiter (en signe de douleur)
mors, mortis f : mort
inedia, ae f: privation de nourriture
persequor, i, cutus sum : poursuivre,
rechercher
parens, entis m, f: père,
mère, parentes : les parents
abduco, is, ere, duxi, ductum:
emmener, détourner
propinquus, a, um : proche
magistratus, us m: magistrat
ultimo: adv. à la fin, en
dernier lieu
repello, ere, repuli, repulsum:
repousser, refouler
abeo, ire, ii, itum : s’en aller,
partir
comploro, as, are: se lamenter
sur
singularis, e : unique, exceptionnel
exemplum, i n : exemple
quintus, a, um : cinquième
alimentum, i n : aliment
traho, is, ere, traxi, tractum:
traîner, prolonger
4. adsideo, ere, sedi, sessum:
être assis, assister
aeger, aegra, aegrum: malade, malheureux
fidus, a, um: fidèle
ancilla, ae f : servante
simul: en même temps
lacrima, ae f : larme
commodo, are, avi, atum: mettre
à la disposition
lugeo, ere, xi, ctum: se lamenter
quotienscumque: toutes les fois
que
deficio, ere, feci, fectum:cesser,
manquer
monumentum, i n : monument, monument
funéraire
lumen, inis n: lumière,
lampe
renovo, are, avi, atum: renouveler,
ranimer
5. civitas, atis f : cité
fabula, ae f: propos de la foule,
récit, conte
solus, a, um : seul, unique
adfulgeo, ere, fulsi int: apparaître
en brillant, se montrer, luire
verus, a, um : vrai
amor, oris m : amour
ordo, inis m: rang, ordre
confiteor, eri, fessus sum: avouer,
convenir
interim adv. : pendant ce temps
imperator, oris m : général
en chef, ici gouverneur
provincia, ae f : province
latro, nis m : brigand
jubeo, ere, jussi, jussum : ordonner
affigo, ere, fixi, fictum: attacher
crux, crucis f : croix, gibet
secundum + acc: le long de, selon
casula, ae f: cabane, tombeau
recens, entis : récent,
nouveau
cadaver, eris n: corps mort, dépouille,
cadavre
defleo, ere, evi, etum: pleurer
abondamment
6. miles, itis m : soldat
asservo, are, avi, atum: garder,
surveiller
sepultura, ae f: sépulture
detraho, ere, traxi, tractum :
enlever de, tirer de
noto, are, avi, atum : noter, remarquer
clare adv. : clairement, avec éclat
fulgeo, ere, fulsi : luire, briller
gemitus,us m: gémissement
vitium, ii n: défaut, vice
humanus, a, um : humain
concupisco, ere, pivi ou pii, pitum:
désirer ardemment
scio, ire, scivi, scitum : savoir
7. descendo, ere, scendi, scensum
: descendre
video, ere, vidi, visum : voir
pulcher, chra, chrum : beau
mulier, eris f: femme
primo adv. : d’abord
quasi : comme
monstrum, i n : fait prodigieux,
monstre
infernus, a, um : d’en bas, des
enfers, infernal
imago, inis f: portrait, ombre,
fantôme
turbatus, a, um: troublé,
agité
subsisto, ere, stiti: s'arrêter
8. jaceo, ere, cui: être
étendu, être gisant
conspicio, ere spexi, spectum :
regarder, apercevoir
considero, are, avi, atum :examiner
attentivement
facies, ei f: figure, visage
unguis, is m: ongle
seco, are, secui, sectum: couper,
découper, déchirer
ratus, a, um de reor: penser :
ayant compris
scilicet: évidemment, sans
doute, apparemment
exstinctus, i m: mort
desiderium, ii n: désir,
regret
patior, i, passus sum : souffrir,
endurer
adfero, ferre, (ad)attuli, allatum
: apporter
cenula, ae f: petit repas
hortor, ari, atus sum: exhorter
persevero, are, avi, atum: persévérer,
persister
dolor, oris m : douleur
supervacuus, a, um: vain, superflu
profuturus, a, um : part. fut.
de prosum, prodesse, profui : être utile
gemitus, us m : gémissement
diduco, ere, duxi, ductum: séparer,
partager, étendre
exitus, us m: fin, sortie
domicilium, ii n : demeure
exulceratus, a, um: blessé,
irrité, exaspéré
mens, mentis f : esprit
sanitas, atis f: santé,
raison
9. ignotus, a, um: inconnu
consolatio, onis f : consolation
lacero, are, avi, atum : déchirer
vehementer adv. : violemment
rumpo, ere, rupi, ruptum : rompre,
déchirer
impono, ere, posui, positum : déposer
10. recedo, ere, cessi, cessum:
faire retraite, se retirer
exhortatio, onis f : incitation
tempto, are, avi, atum : essayer
muliercula, ae f: pauvre femme
cibus, i m: nourriture
donec : jusqu’à ce que
vinum, i n : vin
odor, oris m : odeur, parfum
corrumpo, ere, rupi, ruptum : détruire,
corrompre, séduire
primum adv. : d’abord
porrigo, ere, rexi, rectum: tendre,
présenter
humanitas, atis f: humanité,
sentiment humain
invito, are, avi, atum: inviter
vinco, ere, vici, victum : vaincre
reficio, ere, feci, fectum : rétablir
potio, onis f : boisson
expugno, are, avi, atum: battre
en brèche
domina, ae f : maîtresse
pertinacia, ae f: obstination
11. solvo, ere, solvi, solutum:
délier, abattre, détruire
vivus, a, um : vif
sepelio, ire, pelivi ou pelii,,
pultum: ensevelir
antequam : avant que
fatum, i n : destin
posco, ere, poposci: demander,
exiger
indemnatus, a, um: non condamné,
innocent
spiritus, us m : souffle, esprit
effundo, ere, fudi,, fusum: répandre,
laisser échapper
12. cinis, eris m: cendre
manes, ium mpl : les Mânes,
les âmes des morts
sentio, ire, sensi, sensum : sentir,
percevoir
revivisco, ere, vixi: revenir à
la vie, revivre
discutio, ere, cussi, cussum: fendre,
écarter
muliebris, e : de femme
error, oris m : erreur
quam diu : aussi longtemps que
licet, ere, licuit : il est permis
lux, lucis f : lumière
fruor, i, fruitus sum: jouir de
+ abl.
commodum, i n: commodité,
avantage, profit
admoneo, ere, monui, monitum: faire
souvenir, rappeler, engager à + ut
debeo, ere, bui, bitum : devoir
13. invitus, a, um: qui agit à
contre-coeur, malgré soi
cogo, ere, coegi, coactum: pousser
à
sumo, ere, sumpsi, sumptum : prendre
aliquot: un certain nombre de
abstinentia, ae f : abstinence
siccus, a, um: sec, à jeun,
exténué
frango, ere, fregi, fractum: rompre,
briser, fléchir
avide adv. : avidement
repleo, ere, plevi, pletum: remplir
CXII. 1. ceterum adv. : d'ailleurs,
mais
plerumque adv. : la plupart du
temps, ordinairement
soleo, ere, itus sum : avoir coutume,
être habitué
tempto, are, avi, atum: tenter,
mettre à l’épreuve
satietas, atis f: rassasiement,
satiété
blanditiae, arum fpl: flatteries,
caresses
impetro, are, avi, atum: obtenir
+ ut
aggredior, gredi, gressus sum:
s'approcher, entreprendre, attaquer
2. deformis, is, e: difforme, laid,
hideux
infacundus, a, um: qui a de la
peine à s'exprimer, sans éloquence
juvenis, is m : jeune homme
castus, a, um : chaste, pur
concilio, are, avi, atum:concilier,
ménager
gratia, ae f: faveur, complaisance,
reconnaissance
subinde: immédiatement après,
souvent
placitus, a, um: qui plaît
pugno, are, avi, atum : combattre
diu adv. : longtemps
moror, ari, moratus sum: s'attarder,
retarder
pars, partis f : partie
abstineo, ere, tinui, tentum: tenir
éloigné de, s'abstenir
victor, oris m : vainqueur
uterque, utraque, utrumque: chacun
des deux, l'un et l'autre
persuadeo, ere, suasi, suasum :
persuader
3. jaceo, ere, jacui: être
étendu, être couché
non tantum… sed etiam : non seulement…
mais encore
nuptiae, arum fpl: noces
posterus, a, um : suivant
tertius, a, um : troisième
praecludo, ere, si, sum: fermer
videlicet adv. : il va de soi,
bien entendu
foris, is f: porte
quisquis, quidquid: quiconque,
n’importe quel
venio, ire, veni, ventum : venir
puto, are, avi, atum : penser
exspiro, are, avi, atum: rendre
le dernier souffle, mourir, expirer
pudicus, a, um: pudique
uxor, oris f : épouse
4. delector, ari, atus sum: se
plaire à, se plaire dans qqch
forma, ae f : forme, beauté
secretum, i n: secret
facultas, atis f: faculté,
facilité de se procurer, pl: ressources
coemo, ere, emi, emptum: acheter
en bloc, en masse
statim adv. : aussitôt
5. cruciarius, a, um: crucifié
laxo, are, avi, atum:étendre,
détendre, relâcher
custodia, ae f : garde
detraho, ere, traxi, tractum: enlever
pendeo, ere, pependi: être
suspendu
supremus, a, um : dernier
officium, ii n: office, service,
devoir
mando,are, avi, atum: charger qqn
de qqch, confier, ici rendre
6. circumscribo, ere, scripsi,
scriptum: circonscrire, tromper
dum : pendant que
desideo, ere, sedi: rester assis,
rester oisif
vereor, eri, veritus sum: craindre
supplicium, ii n : châtiment,
punition
accido, ere, cidi: arriver
expono, ere, posui, positum: déposer,
exposer
expecto, are, avi, atum: attendre
judex, icis m: juge
sententia, ae f : avis, sentence
gladius, ii m : glaive, épée
jus, juris n : droit
dicere jus : tirer justice
ignavia, ae f: inaction, apathie,
paresse
commodo, are, avi, atum: mettre
à la disposition de
pereo, ire, ii ou ivi, itum : périr
locus, i m : lieu, endroit
fatalis, e : fatal
familiaris, e : familier, intime
7. misericors, dis: compatissant,
sensible à la pitié
sino, ere, sivi, situm: laisser,
permettre
carus, a, um : cher, chéri
specto, are, avi, atum : regarder
malo, mavis, malle, malui: préférer
mortuus, a, um : mort
occido, ere, occidi, occisum :
tuer, faire périr
8. oratio, onis f: propos, discours
arca, ae f: coffre, cercueil
maritus, i m : mari, époux
tollo, ere, sustuli, sublatum :
soulever
vaco, are, avi, atum: être
libre, inoccupé, vacant
affigo, ere, fixi, fictum : attacher
utor, i, usus sum : se servir de
+ abl.
ingenium, ii n : invention, inspiration
prudens, entis : prudent
populus, i m : peuple, foule
miror, ari, atus sum: s'étonner,
admirer
ratio, onis f : méthode,
moyen, raison |